Hronika | |||
Na današnji dan rođeni Slobodan Milošević (1941), Jovan Skerlić (1877) i Bogdan Bogdanović (1922); 1940. smrtno ranjen Lav Trocki; 2020. umro Branko Kostić |
![]() |
![]() |
![]() |
utorak, 20. avgust 2024. | |
Danas je utorak, 20. avgust, 233. dan 2024. Do kraja godine ima 133 dana. 1741 - Ruski moreplovac danskog porekla Vitus Jonas Bering otkrio je Aljasku. Po njemu je nazvan moreuz koji razdvaja Aljasku od azijskog kopna. 1847 - Rođen je poljski pisac Aleksander Glovacki, poznat kao Boleslav Prus, najznačajniji poljski realista. U delima je pisao o borbi Poljaka protiv germanizacije, a u listu "Kurijer varšavski" objavljivao vrlo čitane hronike. Dela: romani "Lutka", "Val se vraća", "Mrtva straža", "Emancipovana žena", "Faraon", zbirke pripovedaka "Stanar potkrovlja", "Jakubov san", "Balska haljina", "Prokleta sreća", "Sitnice", "Večernje pripovetke". 1849 - Rođen je francuski istoričar Ernest Deni, osnivač Slovenskog instituta u Parizu. Bio je profesor na univerzitetu Sorbona, u Parizu, i bavio se istorijom i kulturom Slovena. Posebno mu je bio zanimljiv pokret Husita u Češkoj, istorija Slovaka, ali se bavio i srpskom kulturom i prošlošću. Pokrenuo je časopise "Češka nacija" i "Svet Slovena". Dela: "Velika Srbija", "Od Vardara do Soče", "O počecima feudalizma kod Čeha", "Kraj češke nezavisnosti". 1854 - Umro je nemački filozof Fridrih Vilhelm Šeling, sa Imanuelom Kantom, Johanom Fihteom i Fridrihom Hegelom tvorac nemačke idealističke škole. Dela: "Ideje za filozofiju prirode", "O svetskoj duši", "Prvi nacrt sistema prirodne filozofije", "Transcedentalni idealizam", "Predavanja o filozofiji umetnosti", "Izlaganje mog sistema filozofije", "Bruno ili o prirodnom i božanskom principu stvari", "Filozofija i religija", "Istraživanje suštine ljudske slobode", "Filozofija mitologije". 1860 - Rođen je francuski državnik Rejmon Poenkare, predsednik Francuske od 1913. do 1920. Predvodio je Francusku u kritično vreme Prvog svetskog rata. Bio je član Francuske akademije "besmrtnih". Kao šef vlade 1912. odlučujuće je doprineo određivanju politike Francuske u svetskom sukobu koji je počeo dve godine kasnije. Na čelu vlade je ponovo bio od 1922. do 1924. i od 1926. do 1929. Tokom rata i na posleratnim mirovnim konferencijama podržavao je interese Srbije. 1872 - Prestao je da izlazi list "Danica", najznačajniji književni časopis srpskog romantizma, koji je od februara 1860. tri puta mesečno štampan u Novom Sadu. List je pokrenuo i uređivao srpski pisac i pravnik Đorđe Popović poznat po nadimku Daničar. Danica je okupljala mlade srpske pesnike romantičare, Jakova Ignjatovića, Đuru Jakšića, Jovana Jovanovića Zmaja, Lazu Kostića koji su svi od reda ostavili ogroman trag u srpskoj kulturi. 1873 - Umro je srpski pisac Josif Veselić. Rođen je u Đakovu u Slavoniji, završio je katoličku bogosloviju, zatim dolazi u Srbiju, gde je prešao u pravoslavlje. Radio je kao sudski činovnik, telegrafista i najzad profesor gimnazije u Kragujevcu (botanika). Dela: "Reč u svoje vreme", "Opis monastira u Srbiji", "Voćarstvo", "Domaći lekar", "Ponjatija o telegrafu", u rukopisu mu je ostalo delo: "Glas Srbina". 1877 - Rođen je srpski književni kritičar i istoričar književnosti Jovan Skerlić, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije, najuticajniji kritičar svog vremena. Diplomirao je na Velikoj školi u Beogradu i doktorirao u Lozani. Presudno je uticao na srpsku literaturu, boreći se za realizam i verodostojnost književnog dela. Prve radove objavio je u satiričnim i socijalističkim listovima, a zatim se visprenom kritikom, ali često beskompromisnom i isključivom, oglašavao u "Srpskom književnom glasniku", koji je od 1905. do 1907. uređivao s Pavlom Popovićem, a potom sam do smrti. Po ličnom opredeljenju Skerlić je bio izraziti socijalista, odnosno socijaldemokrata, poznat kao veoma principijelan u tom smislu. Dela: rasprave i studije "Pogled na današnju francusku književnost", "Uništenje estetike i demokratizacija umetnosti", "Francuski romantičari i srpska narodna poezija", "Srpska književnost u XVIII veku", "Omladina i njena književnost", "Istorija nove srpske književnosti", "Jakov Ignjatović", "Svetozar Marković", kraće studije, kritike i prikazi sakupljeni u više knjiga pod naslovom "Pisci i knjige". 1884 - Posle četiri godine gradnje, svečano je otvorena zgrada Beogradske železničke stanice sa koje je uskoro krenuo prvi voz na tek izgrađenoj pruzi Beograd - Niš. Glavni investitor i izvođač radova bio je jedan francuski investicioni fond, a radove je nadzirao srpski arhitekta Dragiša Milutinović, sin pisca Sime Milutinovića Sarajlije. Istog dana pušten je u rad i železnički most koji je spajao Beograd i Zemun. Stajao je na šest kamenih stubova i bio je dugačak 462 metara. Srušen je u Prvom svetskom ratu, obnovljen 1919. i ponovo srušen 1941. 1901 - Rođen je italijanski pisac Salvatore Kvazimodo, pesnik usamljenosti, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1959. Dela: zbirke pesama "Vode i zemlje", "Dati i imati", "Miris eukaliptusa", "A veče je tu", "Život nije san", "Utopljena oboa", "Pravo i lažno zeleno", "Nedostižna zemlja", esej "Pesnik i političar". 1914 - Nemačka vojska je u Prvom svetskom ratu posle žestokih borbi i neočekivano jakog otpora belgijskih trupa zauzela Brisel. 1922 - Rođen je Bogdan Bogdanović, arhitekta, univerzitetski profesor, član SANU. Izvesno vreme bio je gradonačelnik Beograda. Autor je velikog broja spomenika posvećenih žrtvama i borcima u Drugom svetskom ratu (Jasenovac, Mostar, Bela Crkva, Jevrejske žrtve, Beograd). Objavio 26 knjiga na srpskom i nemačkom, stručnih i publicističkih. Dela: "Zaludna mistrija", "Urbanističke mitologeme", "Urbs i Logos", "Ukleti neimar". 1929 - Rođen je Miodrag Radovanović Mrgud, srpski glumac. U Beogradu je prvobitno studirao slavistiku i agronomiju, a završio je Pozorišnu akademiju, docnije preimenovanu u Fakultet dramskih umetnosti. Prvi angažman dobio je 1952. u Jugoslovenskom dramskom pozorištu. Ostvario je 154 uloge u pozorištu, na filmu i televizijskim formatima. Posebno je upamćen po ulozi Šicera u filmu, potom seriji "Salaš u malom ritu" ali i po nizu drugih uloga poput Libeka u "Balkan ekspresu", Nikole Pašića u "Kolubarskoj bici", Spiridona u "Boju na Kosovu", Dositeja Obradovića u seriji "Vuk Karadžić". 1940 - U Siudad Meksiku, gde je živeo kao politički izgnanik, Lav Trocki jedan od lidera Oktobarske revolucije, smrtno je ranjen. Umro je narednog dana. Prema opštem uverenju iza atentata je stajao Staljin, a atentator je bio jedan španski komunista. 1941 - Rođen je Slobodan Milošević, dugogodišnji predsednik Srbije i Savezne Republike Jugoslavije. Po obrazovanju pravnik, nakon dugogodišnje karijere u privredi, tokom 80-ih 20. veka dospeo je u sam vrh političke nomenklature tadašnje Jugoslavije. Inicijator je promene ustavnog položaja autonomnih pokrajina unutar Srbije. Centralna je ličnost srpske politike 90-ih 20. veka. 1942 - Rođen je Ajsak Hejs, američki soul muzičar. Bio je pevač, kompozitor i autor pesama. Njegova najpoznatija numera je tema iz filma "Šaft" za koju je 1972. godine dobio "Gremi" i "Oskara' za najbolju originalnu muziku za film. Hejs je decenijama bitno uticao na "crnu" muziku u SAD, poput soul hitova 60-ih, disko muziku 70-ih ili filmsku i rep muziku 80-ih i 90-ih. Svirao je za Otisa Redinga i druge slavne muzičare. Albumom "Hot Buttered Soul" 1969. postao je zvezda. Godine 2002. uvršten je "Hol slavnih". Bavio se i glumom i pozajmljivao je, između ostalog, glas u čuvenoj animiranoj TV seriji "South Park". 1944 - Rođen je indijski državnik Radživ Gandi, predsednik vlade Indije od 1984. do novembra 1989, kada je poražen na izborima. Ubijen je 21. maja 1991. u atentatu tokom predizborne kampanje, podelivši tako sudbinu majke Indire koja je tokom obavljanja funkcije predsednika vlade ubijena u atentatu 1984. 1953 - Francuske kolonijalne trupe oborile su s prestola marokanskog sultana Sidija Mohameda ben Jusefa. 1960 - Afrička država Senegal povukla se iz Federacije Mali, zajednice formirane 1959. s Francuskim Sudanom (sadašnji Mali) i proglasila nezavisnost, s prvim predsednikom Leopoldom Sengorom na čelu. 1961 - Na vrhuncu "hladnog rata" između Istoka i Zapada, na granici između Istočnog i Zapadnog Berlina, istočnonemačke vlasti su počele da podižu zid dužine 40 kilometara. 1968 - Sovjetska armija i trupe ostalih zemalja Varšavskog pakta, izuzev Rumunije, prešle su granicu Čehoslovačke pred ponoć, započevši invaziju s ciljem gušenja "Praškog proleća". Pokušaj reformi u okviru socijalističkog sistema u tadašnjoj Čehoslovačkoj predvodio je lider KP Aleksandar Dubček. 1975 - Američki vasionski brod "Viking I" lansiran je ka Marsu, na koji je dospeo u julu 1976. 1980 - Italijanski alpinista nemačkog porekla Rajnhold Mesner prvi je uspeo da se sam popne na najviši vrh sveta Mont Everest, bez upotrebe kiseonika. 1991 - Skupština sovjetske baltičke republike Estonije objavila je punu nezavisnost od Moskve. 1994 - Umro je srpski filmski režiser i pisac Aleksandar Petrović. Filmski stvaralac koji je smelošću tretiranja osetljivih tema i originalnim ostvarenjima proslavio srpski film u svetu. Pripadao je takozvanom "crnom talasu" srpskog odnosno jugoslovenskog filma sedamdesetih godina 20. veka, zbog čega je bio meta ideoloških sumnjičenja. Dela: kratkometražni filmovi "Let nad močvarom", "Petar Dobrović", "Putevi", igrani "Dani", "Dvoje", "Tri", "Skupljači perja" (nagrada na Kanskom festivalu), "Biće skoro propast sveta", "Maestro i Margarita", "Grupni portret s damom", "Seobe", eseji "Novi film". 1995 - U najgoroj nesreći u istoriji indijske železnice, poginulo je najmanje 350 osoba prilikom sudara dva voza u Firozabadu na severu Indije. Sudar je izazvan iznenadnim zaustavljanjem jednog voza koji je udario hinduističku svetu životinju - kravu. 1995 - Umro je Hugo Prat, proslavljeni italijanski strip autor i ilustrator. Detinjstvo i ranu mladost delom je proveo po italijanskim kolonijama u Istočnoj Africi, i u Argentini, i to ga je trajno obeležilo. Njegova dela, neobična mešavina crtačke umešnosti i poetskog dara, smatraju se najvišim dometima devete umetnosti. Autor je čuvenog Korta Maltezea, koji je doživeo nebrojena izdanja, širom sveta. Više epizoda je ekranizovano, nakon Pratove smrti. Ostala dela: "Pustinjske škorpije", "Narednik Kirk", "Ana iz džungle", "Jezuita DŽo", "Sent Egzeperi", "Makumba". 1996 - U udesu transportnog aviona tipa "Iljušin 76" ruske kompanije "Sper erlajnz" blizu piste beogradskog aerodroma u Surčinu, poginulo je svih 12 lica koji su se u njemu nalazili. Prethodno je avion, koji je iz Beograda poleteo ka Malti, zbog otkazivanja navigacione opreme i sistema radio veza, kružio u vazduhu oko tri sata, pokušavajući da se oslobodi goriva, ali je prilikom prinudnog sletanja promašio pistu. 1998 - Amerikanci su krstarećim raketama napali jednu fabriku u Sudanu i nekoliko poligona za vojnu obuku u Avganistanu, tvrdeći da su mete povezane s terorističkim napadima na ambasade SAD u Keniji i Tanzaniji 13 dana ranije, kada je poginulo najmanje 226 osoba. 2003 - Libija je počela isplatu 2,7 milijardi dolara odštete porodicama 270 žrtava "Pan Amerikenovog" aviona 1988. iznad Lokerbija u Škotskoj. Libijska vlada je bila optužena da je odgovorna za tu eksploziju. 2006 - Umro je Aleksandar Petrović, najbolji srpski atletski stručnjak. Iz njegovog okrilja izrasli su asovi međunarodnog ranga, kao što su: Vera Nikolić, svetska rekorderka na 800 m (2:02,2 min), Snežana Pajkić, evropska prvakinja na 1.500 m 1990. u Splitu, Dragan Zdravković, državni rekorder i šampion na 1.500 m. 2007 - Preminuo je Branimir Živojinović, prevodilac, književnik. Rođen je u Beogradu, u porodici istaknutih intelektualaca. Bio je profesor na Filološkom fakultetu (Odsek za germanistiku) i urednik u Srpskoj književnoj zadruzi. Jedan je od osnivača Udruženja književnih prevodilaca Srbije i prvi dobitnik najuglednije prevodilačke nagrade "Miloš N. Đurić" za 1968. Objavio je četiri pesničke zbirke i šest antologija nemačke i svetske lirike. Sa nemačkog, engleskog, francuskog i ruskog prevodio je Getea, Šekspira, Šilera, Novalisa, Hajnea, Rilkea, Ničea, Miltona, Ljermontova, Bodlera, Celana, Ahmatovu, Kafku, Muzila, Hesea, Mana, Kanetija... Zadužio je srpsku kulturu i prevodima velikih teorijskih dela iz istoriografije, sociologije, teorije prava, psihologije, teorije književnosti. Odlikovan je najvišim državnim i stručnim nagradama, pa i Krstom SR Nemačke za zasluge. 2008 - Ukupno 147 osoba je poginulo kada je avion tipa "Md-82" kompanije "Spener" sleteo s piste, prilikom pokušaja poletanja sa aerodroma u Madridu ka Las Palmasu na Kanarskim ostrvima. U avionu španske aviokompanije "Spener" koja je u vlasništvu skandinavskog avioprevoznika "SAS" nalazilo se 164 putnika i devet članova posade. 2020 - Umro je Marko Popović, arheolog. Najviše se bavio profanom i sakralnom arhitekturom srednjovekovne Srbije. Proučavao je srednjovekovne gradove, posebno razvoj vojne arhitekture. Rukovodio je istraživanja tvrđava u Smederevu, Beogradu, Rasu i drugde. 2020 - Umro je Branko Kostić, član i poslednji čelnik Predsedništva Jugoslavije (SFRJ), od decembra 1991. do juna 1992. godine, kao vršilac dužnosti. Po obrazovanju ekonomista, Kostić je bio univerzitetski profesor i političar. Dužnost predsednika Predsedništva Socijalističke Republike Crne Gore obavljao je od marta 1989. do decembra 1990. 2022 - Ubijena je Darja Dugina, novinarka, kćerka poznatog ruskog mislioca Aleksandra Dugina. Poginula je u eksploziji nadomak Moskve, kod mesta Boljšoj Vjazmi. Verovatna meta je bio sam Aleksandar Dugin, pošto je Darja te večeri vozila očev automobil. Darja (29) je marta 2022. dospela na američku listu sankcionisanih Rusa kao urednik sajta Ujedinjeni svet (UWI). Iza atentata su, po svemu sudeći, stajale ukrajinske službe. (Tanjug) |